भारतातील Capital Gain Tax म्हणजे काय? कसा लागतो, कोणत्या Asset वर लागतो आणि कसा वाचवता येतो – संपूर्ण माहिती
भारतामध्ये जेव्हा आपण एखादी मालमत्ता (Asset) जसे की जमीन, घर, शेअर्स किंवा सोने विकतो आणि त्यातून नफा मिळतो, त्या नफ्यावर सरकार जो कर लावते त्याला Capital Gain Tax म्हणतात.
हा कर Income Tax Act 1961 अंतर्गत आकारला जातो.
या लेखात आपण Capital Gain Tax म्हणजे काय, कोणत्या asset वर लागतो, property विकल्यावर किती tax लागतो आणि तो कसा वाचवता येतो याची सविस्तर माहिती पाहणार आहोत.
Capital Gain Tax म्हणजे काय?
जेव्हा एखादी मालमत्ता खरेदी किंमतीपेक्षा जास्त किंमतीला विकली जाते, तेव्हा त्या नफ्याला Capital Gain म्हणतात.
उदाहरण
समजा:
- तुम्ही 2018 मध्ये एक प्लॉट ₹10,00,000 ला घेतला
- 2024 मध्ये तो प्लॉट ₹18,00,000 ला विकला
नफा = ₹8,00,000
या ₹8,00,000 वर Capital Gain Tax लागू होतो.
Capital Gain चे प्रकार
Capital Gain Tax दोन प्रकारचे असतात.
1. Short Term Capital Gain (STCG)
जर मालमत्ता 24 महिन्यांपेक्षा कमी काळात विकली तर त्याला Short Term Capital Gain म्हणतात.
Tax Rate
- तुमच्या Income Tax Slab प्रमाणे कर लागतो.
2. Long Term Capital Gain (LTCG)
जर मालमत्ता 24 महिन्यांपेक्षा जास्त काळ ठेवून विकली तर त्याला Long Term Capital Gain म्हणतात.
Tax Rate
- साधारण 20% tax (Indexation benefit सह)
कोणत्या Asset वर Capital Gain Tax लागतो?
भारतामध्ये खालील asset विकल्यावर Capital Gain Tax लागू होतो.
- जमीन किंवा प्लॉट
- घर / फ्लॅट
- शेअर्स
- म्युच्युअल फंड
- सोने
- बाँड्स
Property विकल्यावर TDS किती लागतो?
जर तुम्ही ₹50 लाख पेक्षा जास्त किंमतीची property विकत घेतली किंवा विकली, तर TDS लागू होतो.
TDS Rate
- 1% TDS
हा TDS खरेदीदाराने (Buyer) सरकारकडे जमा करायचा असतो.
उदाहरण
समजा:
Property किंमत = ₹60,00,000
TDS = 1%
TDS Amount = ₹60,000
खरेदीदार विक्रेत्याला देईल:
₹59,40,000
आणि ₹60,000 सरकारला जमा करेल.
भारतातील Capital Gain Tax Rate
काळ ठेवून विकली तर Long Term Capital Gain Tax लागतो.
Property / Land
- 24 महिन्यांपेक्षा जास्त ठेवली
- Tax Rate = 20%
Shares वर Capital Gain Tax
Short Term (1 वर्षाच्या आत)
Tax Rate = 15%
Long Term (1 वर्षानंतर)
Tax Rate = 10%
(₹1 लाख पर्यंत profit tax free)
Mutual Funds Capital Gain Tax
Equity Mutual Fund
- Short Term = 15% & 20%
- Long Term = 12.5% (₹1 लाख पर्यंत tax free)
Property विकल्यावर TDS
जर property किंमत ₹50 लाख पेक्षा जास्त असेल:
TDS = 1%
हा TDS buyer सरकारला जमा करतो.
उदाहरण
समजा:
Property खरेदी = ₹20,00,000
Property विक्री = ₹40,00,000
Profit = ₹20,00,000
जर Long Term असेल:
Tax = 12.5%
Tax Amount = ₹250,000
Capital Gain Tax कधी भरायचा?
Capital Gain Tax Income Tax Return (ITR) भरताना भरावा लागतो.
Payment Time
- Financial Year संपल्यानंतर
- ITR भरताना tax भरला जातो
- New Tax Regime vs Old Tax Regime – Tax Slab Details (FY 2025-26)
- Income Tax म्हणजे काय? कोणावर लागू होतो, किती उत्पन्नावर कर लागतो आणि कोणाला भरावा लागतो?
- आयकर विभाग कोणते 5 मोठे व्यवहार (Transactions) ट्रॅक करतो? संपूर्ण माहिती
Capital Gain Tax कसा वाचवता येतो?
भारतामध्ये Capital Gain Tax वाचवण्यासाठी काही कायदेशीर मार्ग आहेत.
1. Section 54
जर तुम्ही property विकून नवीन घर घेतले, तर tax वाचू शकतो.
अट
- 2 वर्षात नवीन घर खरेदी करणे
- किंवा 3 वर्षात घर बांधणे
2. Section 54EC
Property विकल्यावर तुम्ही NHAI किंवा REC bonds मध्ये गुंतवणूक केली तर tax वाचू शकतो.
Limit
₹50 लाख पर्यंत गुंतवणूक
3. Capital Gain Account Scheme
जर लगेच property घेता येत नसेल तर Capital Gain Account मध्ये पैसे ठेवू शकता.
Capital Gain Tax Calculation Example
समजा:
- Property खरेदी = ₹20,00,000
- Property विक्री = ₹40,00,000
Profit = ₹20,00,000
LTCG Tax 12.50%)
Tax = ₹250,000
जर Section 54 वापरला तर हा tax वाचवता येतो.
Capital Gain Tax चे फायदे
- सरकारला महसूल मिळतो
- गुंतवणुकीचे नियंत्रण राहते
- आर्थिक व्यवहार पारदर्शक होतात
निष्कर्ष
Capital Gain Tax हा भारतातील महत्वाचा कर प्रकार आहे जो मालमत्ता विकल्यावर मिळणाऱ्या नफ्यावर आकारला जातो. योग्य योजना आणि कायदेशीर मार्ग वापरून हा tax कमी किंवा वाचवता येऊ शकतो.
म्हणून property किंवा investment विकण्यापूर्वी Capital Gain Tax ची माहिती असणे खूप आवश्यक आहे.म्हणून property किंवा investment विकण्यापूर्वी Capital Gain Tax ची माहिती असणे खूप आवश्यक आहे.
Disclaimer
या वेबसाइटवर दिलेली माहिती केवळ सामान्य माहिती व शैक्षणिक उद्देशासाठी आहे. आम्ही या वेबसाइटवर दिलेली माहिती शक्य तितकी अचूक ठेवण्याचा प्रयत्न करतो, परंतु कोणत्याही माहितीची पूर्ण अचूकता, विश्वासार्हता किंवा अद्ययावतपणा याची हमी देत नाही.या वेबसाइटवरील माहिती आर्थिक, कर किंवा कायदेशीर सल्ला (Financial, Tax or Legal Advice) म्हणून घेतली जाऊ नये. कोणतेही आर्थिक निर्णय घेण्यापूर्वी कृपया पात्र वित्तीय सल्लागार किंवा कर सल्लागाराचा सल्ला घ्या.

0 Comments